EDUKACJA

EDUKACJA DOROSŁYCH

Chociaż obowiązek szkolny w Polsce trwa do ukończenia szkoły podstawowej, to obowiązek nauki trwa do 18 roku życia. Po osiągnięciu pełnoletniości można jednak uczyć się dalej. Jakie są możliwości zdobywania wykształcenia dla dorosłych?

Szkoła policealna – to rodzaj szkoły ponadpodstawowej, który uczy zawodu. Trwa najczęściej od roku do dwóch lat i na ogół nie wymaga zdanego egzaminu dojrzałości. Kierunki kładą nacisk na praktyczne umiejętności w oparciu o programy nauczania Ministerstwa Edukacji Narodowej. Kończą się państwowym egzaminem zawodowym, po którym można uzyskać dyplom zawodowy.
Warunkiem przyjęcia do szkoły jest dostarczenie zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego brak przeciwskazań do nauki zawodu. Można je uzyskać w medycynie pracy, odpłatnie lub nieodpłatnie (w określonych miejscach).

Szkoła medyczna – to rodzaj szkoły policealnej, która umożliwia zdobycie zawodu medycznego. Nauka w niej również trwa od roku do dwóch lat. Jest podzielona na semestry, w zależności od wybranego zawodu i także kończy się egzaminem państwowym. Przykładowe kierunki to technik farmaceutyczny, higienistka stomatologiczna, asystentka stomatologiczna, czy technik masażysta.
Cena kształcenia zależy od szkoły i wybranego kierunku. Rekrutacja na określony kierunek może być prowadzona raz lub dwa razy w roku. Każda szkoła może mieć inną ofertę. Szkoła ma także prawo nie uruchomić kierunku, jeśli nie zbierze się wystarczająco dużo zainteresowanych. Dlatego warto sprawdzić różne możliwości. Uczeń szkoły policealnej często nazywany jest słuchaczem. Otrzymuje legitymację szkolną i status ucznia szkoły ponadpodstawowej, która uprawnia do zniżek na transport publiczny i kolejowy do ukończenia 24 roku życia.

Szkołę policealną można realizować w dwóch trybach:

dziennym (od poniedziałku do piątku),
zaocznym (w soboty i niedzielę, czasem również w piątki po południu).

Częstotliwość zajęć zależy od wymagań obowiązujących na danym kierunku.

Kwalifikacyjne kursy zawodowe (KKZ) to rodzaj kształcenia, w którym również zdobywa się określoną kwalifikację zawodową. Po jego ukończeniu takiego kursu zdaje się egzamin zewnętrzny. Organizuje go Okręgowa Komisja Egzaminacyjna. Gdy zdasz egzamin, zdobywasz Certyfikat Kwalifikacji Zawodowych. Uczestnicy tych kursów również są nazywani słuchaczami, ale nie mają statusu ucznia szkoły ponadpodstawowej. Wiele kursów tego rodzaju oferują szkoły policealne.

Inne kursy i szkolenia: Dobrym sposobem, by podnieść swoje umiejętności zawodowe jest zapisanie się na kurs w prywatnej firmie (np. językowy). Przed podjęciem decyzji warto sprawdzić kilka ofert, skontaktować się z organizatorami kursu i zapoznać się z warunkami organizacji zajęć. Kurs może rozpocząć się na przykład dopiero w momencie, gdy zbierze się grupa i zazwyczaj jest organizowany w ściśle określonym czasie. Kursy mogą być krótkie, kilkudniowe lub rozłożone na wiele tygodni, a nawet miesięcy. Na ogół kursy w takich miejscach są płatne.

Przed podjęciem decyzji o rozpoczęciu nauki warto zdobyć informacje na temat wybranego kierunku. Cennym źródłem informacji może być wizyta w szkole, strona internetowa placówki, czy opinie innych osób na temat danego kierunku. Warto zapoznać się z zasadami rekrutacji, planem zajęć na innych rocznikach, programem kształcenia, czy wymaganiami edukacyjnymi. W każdej szkole jest jednostka zajmująca się rekrutacją lub obsługą klientów, gdzie można uzyskać różne potrzebne informacje.

STUDIA

Po ukończeniu szkoły średniej i zdaniu matury można kontynuować naukę w publicznej lub niepublicznej szkole wyższej. Uczelnie publiczne są finansowane ze środków publicznych, a niepubliczne – z czesnego i innych źródeł finansowych, np. z grantów finansowych.

Typy uczelni

Istnieją różne typy uczelni. Najczęściej spotykane to:

uniwersytety – wszechstronne, posiadające szeroki zakres kierunków,
akademie – przeważnie specjalistyczne, takie jak artystyczne, muzyczne, ekonomiczne, rolnicze, wychowania fizycznego, medyczne,
politechniki – kształcące w dziedzinie nauk ścisłych, technicznych i inżynieryjnych,
uczelnie resortowe: policyjne, wojskowe,
uczelnie morskie – kształcące na kierunkach związanych z morzem,
uczelnie teologiczne i kościelne – oferujące kierunki z zakresu nauk teologicznych.

Typy studiów

Jest kilka trybów studiowania, które można wybrać i są to:

studia stacjonarne, zwane też dziennymi, podczas których nauka odbywa się od poniedziałku do piątku,
studia niestacjonarne, zwane też zaocznymi lub wieczorowymi, na których nauka odbywa się najczęściej w soboty i niedziele – w przypadku studiów wieczorowych zajęcia mogą odbywać się również popołudniami od poniedziałku do piątku,
online i hybrydowe – tryb studiów, w których przynajmniej część zajęć odbywa się na odległość, za pomocą wideokonferencji lub e-learningów.

Uczeń szkoły wyższej I i II stopnia nazywany jest studentem. Otrzymuje on legitymację studencką, która potwierdza jego status studenta. Wymaga ona przedłużenia ważności po każdym zaliczonym semestrze. Legitymacja studencka uprawnia m.in. do ulg w transporcie zbiorowym do ukończenia 26. roku życia.

Studia I stopnia

Pierwszą możliwością nauki po szkole średniej są studia I stopnia. Studia I stopnia dzielą się na studia licencjackie, które trwają zazwyczaj 3 lata, lub studia inżynierskie, które trwają 4 lata. Kończą się zdobyciem tytułu licencjata lub inżyniera. Każdy kierunek ma określone zasady rekrutacji. Najczęściej o przyjęciu na studia decydują wyniki egzaminów maturalnych, które są przeliczane na punkt według kryteriów, które ustala dana uczelnia. Na niektórych kierunkach może obowiązywać egzamin wstępny lub rozmowa rekrutacyjna.

Jednolite studia magisterskie

Druga możliwość to rozpoczęcie jednolitych studiów magisterskich. Jednolite studia magisterskie trwają 5-6 lat i kończą się zdobyciem tytułu magistra lub tak zwanego tytułu równorzędnego, np. lekarz, lekarz dentysta, weterynarz.

Przykłady kierunków, które działają tylko w formie jednolitych studiów magisterskich, to:

pedagogika specjalna/wczesnoszkolna,
prawo,
medycyna,
farmacja,
weterynaria,
fizjoterapia.

Studia II stopnia

Po ukończeniu studiów I stopnia można kontynuować na studiach II stopnia, które trwają około 2 lat i kończą się zdobyciem tytułu magistra lub magistra inżyniera.

Studia podyplomowe

Po ukończeniu studiów I lub II stopnia można kontynuować naukę na studiach podyplomowych, które najczęściej trwają od roku do dwóch lat. Można po nich uzyskać wykształcenie wyższe podyplomowe. Istnieje także możliwość rozpoczęcia kolejnych studiów I stopnia na innym kierunku.

Studia III stopnia — szkoły doktorskie

Po ukończeniu studiów magisterskich można ubiegać się o przyjęcie do szkoły doktorskiej. Nauka w szkole doktorskiej trwa zazwyczaj 4 lata i kończy się uzyskaniem tytułu doktora w określonej dziedzinie nauk. Zasady rekrutacji oraz przebieg studiów różnią się w zależności od wybranego kierunku.
Student szkoły doktorskiej najczęściej jest nazywany doktorantem.

Studia krótkiego cyklu

Coraz większą popularność zdobywają w Polsce tak zwane studia krótkiego cyklu – rodzaj kształcenia specjalistycznego, które umożliwia zdobycie określonych kwalifikacji w ciągu 1,5-2 lat. Takie studia kończą się zdobyciem wykształcenia wyższego, choć bez tytułu licencjata czy magistra, a absolwent tych studiów jest określany jako dyplomowany specjalista. Najczęściej są oferowane w trybie niestacjonarnym, z przewagą zajęć on-line. Osoby, które nie mają matury, otrzymują po tych studiach świadectwo ukończenia kształcenia specjalistycznego.

WSPARCIE W SPEKTRUM

Wprowadzenie Polskiego Aktu o Dostępności, który wszedł w życie w czerwcu 2025 roku, nałożył na podmioty gospodarcze obowiązek zapewnienia dostępności produktów i usług. W tej grupie znajdują się uczelnie wyższe, które od co najmniej kilku lat tworzą osobne jednostki wspierające studentów z dodatkowymi potrzebami edukacyjnymi oraz oferują narzędzia, które pozwalają na racjonalne dostosowania w procesie edukacji. Oferta dostosowań zależy od polityki danej uczelni wyższej i może się różnić w zależności od przyjętych założeń.

Kwestia, czy spektrum autyzmu jest niepełnosprawnością, jest podnoszona od wielu lat i wzbudza wiele kontrowersji. Według polskiego prawa, spektrum autyzmu, bez względu na natężenie cech, może być podstawą do uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Nie wszyscy decydują się jednak na przejście tej procedury, na przykład z powodu lęku, opowieści o komisjach orzekających, braku wystarczającej dokumentacji medycznej, nieposiadania oficjalnej diagnozy, czy też nie dostrzegania związku spektrum autyzmu z niepełnosprawnością.

Z podobnego założenia wychodzą uczelnie wyższe, które najczęściej mówią o wsparciu w kontekście osób z niepełnosprawnościami. Coraz częściej w komunikacji uczelnie mówią o wsparciu również dla studentów neuroróżnorodnych, np. osób w spektrum autyzmu, czy z ADHD. Podstawowe informacje dotyczące oferowanego wsparcia i zasad przyznawania możesz znaleźć na stronie internetowej uczelni. W większości przypadków do otrzymania wsparcia nie jest konieczne posiadanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności – wystarczą inne dokumenty, które potwierdzają konieczność otrzymania wsparcia, np. diagnoza, opinie psychologiczno-pedagogiczne, itp.

Najczęściej uczelnie oferują:

możliwość uzyskania indywidualnej organizacji studiów, która pozwala — zgodnie z procedurami danej uczelni określonymi w regulaminie — na ustalanie limitu obecności na zajęciach, zasad zaliczania przedmiotów czy sposobu sprawdzania wiedzy i umiejętności. Należy pamiętać, że to student decyduje, czy i kiedy udostępnia dokumenty potwierdzające potrzebę wsparcia. Jeśli nie zrobi tego w określonym terminie, może utracić prawo do tych dostosowań. Nie wszystkie dostosowania są możliwe w każdym przypadku — na przykład nie można zmienić formy zaliczenia z ustnej na pisemną, gdy celem przedmiotu jest ocena mówienia;
asystentów — osoby, które służą wsparciem w codziennym funkcjonowaniu na uczelni;
udogodnienia ze strony wykładowcy, np. możliwość otrzymania drukowanych skryptów lub materiałów — zakres tych udogodnień regulują dokumenty
dotyczące racjonalnych dostosowań obowiązujące na danej uczelni;
wsparcie psychologiczne;
doradztwo zawodowe;
możliwość korzystania ze specjalistycznego sprzętu;
zmianę zasad zaliczeń, np. wydłużenie czasu egzaminu;
możliwość otrzymania stypendium dla osób z niepełnosprawnościami (na podstawie ważnego orzeczenia);
uzyskanie dofinansowania do kosztów kształcenia w ramach zewnętrznych programów, takich jak Aktywny Samorząd (na podstawie ważnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności).

Wyzwania dla studenta w spektrum

Odpowiedzialność za siebie i swoje wybory

Studenci w spektrum autyzmu stoją przed różnymi wyzwaniami, które towarzyszą rozpoczęciu nauki na uczelni. Często jest to pierwszy moment, w którym wymaga się od nich całkowitej odpowiedzialności za siebie, umiejętności zarządzania czasem, procesem uczenia się i dotrzymywania sztywnych terminów. Wbrew obiegowym opiniom studia nie są przedłużeniem szkoły średniej. To etap, który pokrywa się z wejściem w dorosłość i w którym rodzice nie odgrywają już praktycznie żadnej roli. Niestety, zdarza się, że rodzice, w dobrej wierze, nadal chcą pośredniczyć w komunikacji między studentem a uczelnią. W wielu sytuacjach nie jest to jednak możliwe, ponieważ student jest osobą pełnoletnią i żadne informacje na jego temat nie mogą być ujawniane rodzicom czy opiekunom bez jego zgody.

Samodzielne zdobywanie informacji

Na studiach wyższych student musi samodzielnie zdobywać informacje. Może to robić za pośrednictwem oficjalnych kanałów informacji, takich jak: strona internetowa i media społecznościowe uczelni, system obsługi studenta, informacji wysyłanych za pośrednictwem poczty elektronicznej, pracowników uczelni czy samorządu studenckiego. Podstawowymi oficjalnymi źródłami informacji są zarządzenia władz uczelni i regulaminy (np. regulamin studiów, regulamin stypendialny czy regulamin udzielania wsparcia).

Umiejętność pracy w grupie

Ze względu na szybko zmieniające się informacje, większą wagę mają informacje nieoficjalne. Pozyskuje się je od innych studentów. Nie jest to możliwe bez bycia częścią większej grupy lub kontaktu z innymi studentami z tej samej uczelni, którzy mogą okazać się ważnym źródłem informacji o wykładowcach, przedmiotach i możliwych trudnościach. Dla studentów w spektrum autyzmu pozostawanie w kontakcie, nadążanie za zmieniającymi się informacjami może się okazać bardzo trudne. Zaliczenie niektórych przedmiotów może wymagać pracy w grupie, na przykład przy przygotowaniu projektu czy prezentacji.

Zasady funkcjonowania uczelni

Środowisko akademickie jest bardzo zamkniętym miejscem, ponieważ posiada pewną niezależność. Zasady, jakie panują na uczelni, mogą się różnić od zasad, które znasz ze szkoły średniej lub podstawowej. Bardzo ważną rolę odgrywają w nim tytuły i stopnie naukowe, odpowiednie adresowanie korespondencji, w zależności od tytułu/stopnia naukowego wykładowcy, a także panująca hierarchia. Często jest to niezrozumiałe dla nowych studentów, również tych neurotypowych – jednak dla studentów w spektrum autyzmu jest to trudniejsze.

Kto jest kim na uczelni?

starosta to przedstawiciel grupy studentów z danego roku, który pełni rolę pośrednika między grupą a pracownikami uczelni;
opiekunem roku to pracownik uczelni lub wykładowca, który przekazuje ważne informacje organizacyjne i jest przypisany do danego roku i kierunku;
dziekanat zajmuje się obsługą spraw studenckich – podań, wniosków, odwołań oraz całego procesu studiowania od strony organizacyjnej;
sprawy studentów są kierowane do określonej w regulaminie studiów osoby – dziekana, prodziekana lub zastępcy dziekana, w zależności od przyjętej funkcji;

Uczelnia może dzielić się na wydziały, a wewnątrz wydziałów – na katedry lub instytuty, w zależności od przyjętego podziału na uczelni. Na czele każdego wydziału stoi Dziekan, a na czele katedry lub instytutu – kierownik.

Na czele uczelni stoi Rektor, który może mieć swoich współpracowników – prorektorów od konkretnych obszarów. Miejsce, które obsługuje Rektora i jego otoczenie nazywa się rektoratem. Nauczyciele akademiccy najczęściej nazywani są wykładowcami.