CBT (terapia poznawczo-behawioralna) 
Nurt psychoterapii zakładający, że myśli, emocje i zachowania są ze sobą powiązane. Uczy rozpoznawania negatywnych schematów myślowych i zastępowania ich bardziej wspierającymi. Skuteczna m.in. w leczeniu lęku, depresji i bezsenności. Istnieją specjalnie opracowane protokoły CBT dla osób autystycznych. 
_____________

Centrum Zdrowia Psychicznego (CZP)  
Ośrodek oferujący kompleksową pomoc psychiatryczną i psychologiczną w ramach NFZ. Można zgłosić się bez skierowania. Po wstępnej rozmowie (zwanej triaż) proponowana jest odpowiednia forma wsparcia — wizyta, terapia lub leczenie. 
_____________

certyfikat  
Dokument potwierdzający zdobycie określonych umiejętności lub zaliczenie kursu/szkolenia. W kontekście psychoterapii: certyfikat psychoterapeuty to formalne potwierdzenie ukończenia wieloletniego szkolenia i zdania egzaminu. 
_____________

czynsz  
Regularna opłata wnoszona przez najemcę na rzecz wynajmującego (właściciela) za możliwość korzystania z mieszkania lub pokoju. Wysokość i termin płatności czynszu określa umowa najmu. 
_____________

CV (curriculum vitae)  
Dokument przedstawiający historię zawodową, wykształcenie, umiejętności i inne informacje o kandydacie do pracy. Łacińska nazwa oznacza dosłownie życiorys. 
_____________

CZP  
zobacz: Centrum Zdrowia Psychicznego.  

DBT (terapia dialektyczno-behawioralna) 
Nurt psychoterapii szczególnie skuteczny przy trudnościach z regulacją emocji, impulsywnością i relacjami interpersonalnymi. Łączy elementy CBT z podejściem akceptacji. 
_____________

Deklaracja (do przychodni)  
Pisemny dokument, którym pacjent wybiera konkretną przychodnię POZ i lekarza jako swojego lekarza pierwszego kontaktu. Wypełnienie deklaracji jest warunkiem zapisania się do przychodni w ramach NFZ. 
_____________

Depersonalizacja  
Jeden z objawów wypalenia zawodowego: stan odcinania się od obowiązków i obojętności wobec pracy lub współpracowników. Może też oznaczać poczucie oderwania od własnych myśli lub ciała — w tym przypadku jest odrębnym objawem psychicznym. 
_____________

Diagnoza  
Medyczne rozpoznanie choroby lub zaburzenia na podstawie objawów, badań i wywiadu. W kontekście neuroróżnorodności: formalne stwierdzenie spektrum autyzmu, ADHD lub innego zaburzenia neurorozwojowego przez uprawnionego specjalistę. 
_____________

Dofinansowanie z PFRON  
Finansowe wsparcie dla pracodawców zatrudniających osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności oraz dla samych osób niepełnosprawnych. Można uzyskać je m.in. na dostosowanie stanowiska pracy, sprzęt rehabilitacyjny lub koszty nauki. 
_____________

Domena (internetowa)  
Unikalny adres strony internetowej, np. *otwarte-sciezki.org.pl*. Domenę można zakupić u firmy hostingowej. 
_____________

Dyspozycyjność  
Informacja w CV lub na rozmowie rekrutacyjnej o tym, od kiedy kandydat może zacząć pracę oraz w jakich godzinach i dniach jest dostępny.  

e-dowód 
Dowód osobisty z wbudowanym chipem elektronicznym, który umożliwia m.in. logowanie się do usług publicznych i potwierdzanie tożsamości online.
_____________

EKUZ (Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego)  
Bezpłatna karta wydawana przez NFZ, która daje dostęp do podstawowej opieki medycznej w krajach Unii Europejskiej na zasadach obowiązujących obywateli danego kraju. Nie zastępuje prywatnego ubezpieczenia podróżnego. 
_____________

e-recepta  
Recepta wystawiana przez lekarza w formie elektronicznej. Pacjent otrzymuje kod SMS lub może sprawdzić receptę w aplikacji mojeIKP. Aby wykupić lek w aptece, wystarczy podać czterocyfrowy kod i numer PESEL. 
_____________

e-skierowanie  
Skierowanie do specjalisty w formie elektronicznej. Działa podobnie jak e-recepta — przy rejestracji podaje się kod skierowania i numer PESEL. 
_____________

e-ZLA  
Elektroniczne zwolnienie lekarskie (L4). Trafia automatycznie do pracodawcy i ZUS-u — pracownik nie musi go nigdzie zanosić. 
_____________

eWUŚ  
System Elektronicznej Weryfikacji Uprawnień Świadczeniobiorców — system, który przychodnie sprawdzają przed wizytą, aby potwierdzić, czy pacjent ma aktywne ubezpieczenie zdrowotne w NFZ.  

f armakoterapia 
Leczenie za pomocą leków. W psychiatrii oznacza przyjmowanie leków przepisanych przez psychiatrę — np. antydepresantów, leków na lęk, stabilizatorów nastroju lub leków na ADHD. 
_____________

feedback (informacja zwrotna)  
Opinia na temat czyjejś pracy, zachowania lub działania. W miejscu pracy — uwagi od przełożonego lub współpracowników. W samorozwoju — informacja od bliskich osób pomagająca lepiej poznać siebie. 
_____________

ferrytyna  
Białko magazynujące żelazo w organizmie. Jej poziom oznaczany jest w badaniu krwi. Niski poziom ferrytyny bywa przyczyną przewlekłego zmęczenia, problemów z koncentracją i obniżonego nastroju. 
_____________

formularz informacyjny (kredyt)  
Dokument, który instytucja finansowa ma obowiązek przekazać klientowi przed podpisaniem umowy kredytowej lub pożyczkowej. Zawiera kluczowe warunki: całkowitą kwotę kredytu, oprocentowanie, prowizję i inne opłaty.  

gwarancja 
Zobowiązanie producenta lub sprzedawcy do naprawy lub wymiany towaru w przypadku jego wadliwości w określonym czasie. Warunki gwarancji zawiera karta gwarancyjna dołączona do produktu. 
_____________

Giełda Papierów Wartościowych (GPW)  
Miejsce, gdzie handluje się papierami wartościowymi, m.in. akcjami i obligacjami. W Polsce działa Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie.  

hemoglobina  
Białko w czerwonych krwinkach odpowiedzialne za transport tlenu. Niski poziom hemoglobiny może wskazywać na anemię i objawia się zmęczeniem, osłabieniem i bladością. 
_____________

hosting (firma hostingowa)  
Usługa przechowywania plików strony internetowej na serwerze, który jest stale podłączony do internetu. Firmy hostingowe oferują też sprzedaż domen.  

IKP (Internetowe Konto Pacjenta) 
zobacz: mojeIKP
_____________

IOS (Indywidualna Organizacja Studiów)  
Dostosowanie toku studiów do indywidualnych potrzeb studenta — np. zmiana limitów obecności, zasad zaliczania lub formy egzaminu. Przyznawana przez uczelnię na wniosek studenta, zazwyczaj na podstawie orzeczenia lub zaświadczenia lekarskiego. 
_____________

izba przyjęć (psychiatryczna)  
Miejsce w szpitalu, gdzie można zgłosić się bez skierowania w sytuacji nagłego kryzysu psychicznego. Lekarz dyżurny ocenia stan pacjenta i decyduje o dalszym postępowaniu — nie każda wizyta kończy się hospitalizacją.  

jednorazowe zlecenie (stałe) 
zobacz: zlecenie stałe

kaucja 
Jednorazowa wpłata — zwykle równowartość jednego lub dwóch miesięcy czynszu — którą najemca wpłaca właścicielowi mieszkania przed wprowadzeniem się. Stanowi zabezpieczenie na wypadek zniszczeń lub zaległości w płatnościach. Właściciel ma 30 dni na jej zwrot po wyprowadzeniu się najemcy.
_____________

KNF (Komisja Nadzoru Finansowego)  
Instytucja państwowa nadzorująca rynek finansowy w Polsce — banki, firmy pożyczkowe, ubezpieczycieli i inne podmioty. Przed zaciągnięciem kredytu lub pożyczki warto sprawdzić, czy dana firma znajduje się pod nadzorem KNF. 
_____________

Kodeks Pracy  
Podstawowy akt prawny regulujący stosunki pracy w Polsce. Zawiera prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy, zasady zawierania i rozwiązywania umów o pracę, urlopy, czas pracy i inne kwestie pracownicze. 
_____________

Konwencja ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych  
Międzynarodowy dokument prawny przyjęty przez ONZ, który chroni prawa osób z niepełnosprawnościami. Polska ratyfikowała Konwencję w 2012 roku. 
_____________

kreatynina  
Substancja powstająca w mięśniach, wydalana przez nerki. Jej poziom w badaniu krwi informuje o wydolności nerek — podwyższone stężenie może świadczyć o ich osłabionej pracy. 
_____________

kryzys psychiczny  
Stan, w którym zasoby emocjonalne i psychiczne są na tyle wyczerpane, że trudno normalnie funkcjonować. Może objawiać się silnym lękiem, myślami samobójczymi, poczuciem beznadziei lub niemożnością wykonywania codziennych czynności. Wymaga szybkiej reakcji — nie trzeba czekać na umówioną wizytę. 
_____________

kurator  
Osoba wyznaczona przez sąd do wspierania lub reprezentowania osoby, która nie jest w stanie samodzielnie zarządzać swoimi sprawami. W planowanej reformie prawa: kurator wspierający pomaga w podejmowaniu decyzji, a kurator reprezentujący działa w imieniu osoby przez określony czas.  

L4 
Potoczna nazwa zwolnienia lekarskiego. Pochodzi od numeru druku ZUS ZLA. Wystawia je lekarz, gdy stan zdrowia uniemożliwia pracę. Elektroniczne L4 (e-ZLA) trafia automatycznie do pracodawcy. 
_____________

lipidogram  
Badanie krwi oceniające poziom tłuszczów we krwi: cholesterolu (całkowitego, HDL i LDL) oraz trójglicerydów. Pomaga ocenić ryzyko chorób serca i naczyń. 
_____________

list motywacyjny  
Dokument dołączany do CV podczas rekrutacji. Wyjaśnia, dlaczego kandydat ubiega się o dane stanowisko i co wnosi do firmy. Często wymagany przez instytucje publiczne.  

maskowanie (masking) 
Świadome lub nieświadome ukrywanie cech autystycznych w celu dostosowania się do oczekiwań neurotypowego otoczenia. Długotrwałe maskowanie prowadzi do zmęczenia i może być jedną z przyczyn wypalenia autystycznego. 
_____________

meltdown  
Nagły, niekontrolowany wybuch silnych emocji (np. płaczu, złości) będący reakcją układu nerwowego na przeciążenie sensoryczne lub emocjonalne. Nie jest wyborem ani „zachowaniem" — to reakcja biologiczna. Można próbować go odraczać przez ograniczenie bodźców. 
_____________

mindfulness  
Praktyka uważności polegająca na świadomym skupianiu uwagi na chwili obecnej — odczuciach, myślach i emocjach — bez oceniania. Stosowana jako technika redukcji stresu i elementu niektórych nurtów psychoterapii. 
_____________

mieszkanie chronione  
Forma tymczasowego wsparcia mieszkaniowego dla osób w kryzysie lub zagrożonych wykluczeniem społecznym, prowadzona przez organizacje pozarządowe. Mieszkańcy mają dostęp do wsparcia asystenta. O skierowanie można starać się w MOPR. 
_____________

mieszkanie komunalne  
Mieszkanie należące do gminy, wynajmowane osobom o niskich lub przeciętnych dochodach, które nie mają innego lokalu. W Poznaniu przydziałem zajmuje się ZKZL. 
_____________

mieszkanie socjalne  
Mieszkanie o obniżonym standardzie, przeznaczone dla osób o najniższych dochodach. Może nie mieć ciepłej wody ani centralnego ogrzewania. Przydziałem w Poznaniu zajmuje się ZKZL. 
_____________

mobbing  
Długotrwałe (trwające minimum pół roku), systematyczne nękanie lub zastraszanie pracownika przez przełożonego lub współpracowników. Definiuje go Kodeks Pracy. Może obejmować izolowanie od zespołu, publiczne poniżanie, przypisywanie niemożliwych zadań lub ciągłą krytykę bez uzasadnienia. 
_____________

mojeIKP  
Aplikacja mobilna Internetowego Konta Pacjenta. Umożliwia m.in. sprawdzenie statusu ubezpieczenia, podgląd e-recept i e-skierowań, historię wizyt lekarskich oraz wyrobienie EKUZ. Dostępna po zalogowaniu przez Profil Zaufany, aplikację mObywatel lub e-dowód. 
_____________

mObywatel  
Rządowa aplikacja mobilna gromadząca dokumenty tożsamości i informacje osobiste: mDowód, mLegitymację studencką, mPrawo Jazdy, legitymację osoby niepełnosprawnej i inne. 
_____________

MOPR (Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie)  
Jednostka miejska oferująca pomoc społeczną osobom i rodzinom w trudnej sytuacji życiowej — m.in. wsparcie finansowe, pomoc mieszkaniową, doradztwo. W Poznaniu mieści się przy ul. Cześnikowskiej 18. 
_____________

morfologia  
zobacz:  badanie morfologiczne 
_____________

mutyzm  
niemówienie — czasowe lub trwałe. W kontekście spektrum autyzmu: stan, w którym osoba traci zdolność mówienia w reakcji na przeciążenie (shutdown). Nie oznacza, że nie rozumie tego, co się do niej mówi.  

najemca 
Osoba wynajmująca mieszkanie lub pokój od właściciela (wynajmującego). Prawa i obowiązki najemcy określa umowa najmu. 
_____________

NFZ (Narodowy Fundusz Zdrowia)  
Instytucja zarządzająca państwowym systemem ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce. Finansuje bezpłatne świadczenia medyczne dla ubezpieczonych pacjentów. 
_____________

NGO (organizacja pozarządowa)  
Organizacja niebędąca częścią rządu ani samorządu, działająca w celach społecznych, a nie komercyjnych. W Polsce do NGO zaliczają się fundacje i stowarzyszenia. 
_____________

nieodpłatna pomoc prawna  
Bezpłatna porada prawnika lub aplikanta prawniczego, dostępna dla osób, które nie są w stanie ponieść kosztów porady. Warunki i punkty dostępności można sprawdzić w urzędzie gminy lub na stronach rządowych. 
_____________

norma (w badaniach laboratoryjnych)  
Zakres wartości uznawanych za prawidłowe w danym badaniu. Wynik poza normą jest oznaczony literą H (wysoki, ang. "high") lub L (niski, ang. "low"). Odchylenie od normy nie zawsze oznacza chorobę — wymaga interpretacji przez lekarza.  

obligacje  
Papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa lub inne instytucje (banki, samorządy, firmy). Kupując obligacje, pożyczasz pieniądze emitentowi — ten zobowiązuje się do zwrotu kwoty z odsetkami w określonym terminie. Uważane za bezpieczniejsze niż akcje. 
_____________

OCD (zaburzenie obsesyjno-kompulsywne)  
Zaburzenie lękowe charakteryzujące się natrętnymi myślami (obsesjami) i przymusowymi czynnościami (kompulsjami). Efektywnie leczone m.in. metodami CBT. 
_____________

OIP (Okręgowy Inspektorat Pracy)  
Terenowa jednostka Państwowej Inspekcji Pracy. Udziela bezpłatnych porad z zakresu prawa pracy i BHP, przyjmuje skargi dotyczące naruszeń praw pracowniczych, w tym mobbingu. W Poznaniu OIP mieści się przy ul. Marcelińskiej 90. 
_____________

orzeczenie o stopniu niepełnosprawności  
Oficjalny dokument przyznawany przez powiatowy zespół ds. orzekania o niepełnosprawności. Potwierdza niepełnosprawność i jej stopień (lekki, umiarkowany, znaczny). Uprawnia m.in. do ulg, dofinansowań i dostosowań w pracy lub na uczelni.  

PESEL  
Jedenastocyfrowy numer identyfikacyjny każdego mieszkańca Polski. Zawiera zakodowaną datę urodzenia i płeć. Wymagany m.in. przy rejestracji do lekarza, wykupywaniu leków na e-receptę czy kontakcie z ZUS. 
_____________

PFRON (Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych)  
Instytucja finansująca wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami i pracodawców je zatrudniających. Udziela dofinansowań m.in. na dostosowanie stanowisk pracy, sprzęt rehabilitacyjny i kształcenie. 
_____________

PIP (Państwowa Inspekcja Pracy)  
Instytucja nadzorująca przestrzeganie prawa pracy i przepisów BHP. Przyjmuje skargi od pracowników, przeprowadza kontrole i udziela porad prawnych z zakresu prawa pracy. 
_____________

POZ (Podstawowa Opieka Zdrowotna)  
Przychodnia lekarza rodzinnego — pierwszy kontakt z systemem ochrony zdrowia. Pacjent może wybrać dowolną przychodnię POZ, która ma umowę z NFZ, wypełniając deklarację. 
_____________

portfolio  
Zbiór przykładów pracy twórczej lub zawodowej kandydata. Ważny w zawodach kreatywnych (grafika, marketing, pisanie). Może mieć formę strony internetowej, pliku PDF lub linku do serwisu portfolio. 
_____________

polecenie zapłaty  
Usługa bankowa polegająca na automatycznym pobieraniu środków z konta w momencie, gdy wystawca faktury (np. dostawca prądu) inicjuje płatność. Wygodne dla rachunków o zmiennej wysokości. 
_____________

Poradnia Zdrowia Psychicznego (PZP)  
Placówka oferująca pomoc psychiatryczną i psychologiczną w ramach NFZ. Można zapisać się bezpośrednio, bez skierowania od lekarza rodzinnego. 
_____________

Profil Zaufany  
Bezpłatny elektroniczny identyfikator umożliwiający załatwianie spraw urzędowych online — zastępuje podpis odręczny w kontaktach z administracją. Służy m.in. do logowania do mojeIKP, ZUS i urzędu skarbowego. 
_____________

prowizja  
Dodatkowa opłata pobierana przez pośrednika (np. agencję nieruchomości, bank lub firmę pożyczkową) za świadczoną usługę. Przy wynajmie — zwykle równa miesięcznemu czynszowi. Przy kredycie — ustalona procentowo lub kwotowo. 
_____________

psychiatra  
Lekarz ze specjalizacją z psychiatrii. Może przepisywać leki psychiatryczne, stawiać diagnozy i wystawiać skierowania. Do psychiatry można się zapisać bez skierowania od lekarza rodzinnego. 
_____________

psychoedukacja  
Przekazywanie wiedzy o mechanizmach psychologicznych, zaburzeniach lub strategiach radzenia sobie — w celach terapeutycznych lub profilaktycznych. Może odbywać się w ramach terapii, warsztatów lub samodzielnie. 
_____________

psycholog  
Specjalista po 5-letnich studiach psychologicznych. Prowadzi konsultacje, diagnozuje i wspiera — ale nie przepisuje leków (to zastrzeżone dla psychiatry). Nie każdy psycholog jest psychoterapeutą. 
_____________

psychoterapeuta  
Specjalista po studiach magisterskich i 4-letnim szkoleniu z psychoterapii zakończonym certyfikatem i superwizją. Prowadzi regularną terapię pomagającą przepracować trudności emocjonalne, zrozumieć schematy zachowań i wprowadzać zmiany. 
_____________

psychoterapia humanistyczna  
Nurt psychoterapii skupiony na człowieku jako całości — jego potrzebach, emocjach i potencjale do rozwoju. Obejmuje m.in. terapię Gestalt, terapię skoncentrowaną na osobie i logoterapię. Kluczowa jest autentyczna relacja między terapeutą i pacjentem. 
_____________

psychoterapia psychodynamiczna  
Nurt wywodzący się z psychoanalizy. Skupia się na zrozumieniu nieświadomych procesów i ich wpływu na obecne życie. Proces długoterminowy, pomocny m.in. przy depresji, zaburzeniach osobowości i trudnościach w relacjach. 
_____________

psychoterapia systemowa  
Nurt zakładający, że problemy jednostki wiążą się z dynamiką relacji w systemach (rodzina, para, środowisko). Stosowana przy problemach rodzinnych, w związkach i w terapii par. 
_____________

PTSD (zespół stresu pourazowego)  
Zaburzenie lękowe rozwijające się po doświadczeniu traumatycznych wydarzeń. Objawia się m.in. nawracającymi wspomnieniami, unikaniem przypomnień o traumie i nadmierną czujnością. Efektywnie leczone m.in. metodami CBT. 
_____________

PUP (Powiatowy Urząd Pracy)  
Instytucja rządowa oferująca wsparcie osobom bezrobotnym — m.in. rejestrację bezrobotnych, pośrednictwo pracy, szkolenia i dofinansowania do zatrudnienia. 
_____________

PZP  
zobacz: Poradnia Zdrowia Psychicznego

rachunek bieżący (ROR) 
Podstawowy rodzaj konta bankowego służący do codziennego obrotu środkami — wypłat, przelewów, płatności kartą. 
_____________

rachunek oszczędnościowy  
Konto bankowe służące do przechowywania oszczędności, zazwyczaj z wyższym oprocentowaniem niż rachunek bieżący. Ogranicza liczbę bezpłatnych wypłat w miesiącu. 
_____________

racjonalne dostosowanie  
Obowiązek pracodawcy lub uczelni polegający na dostosowaniu warunków pracy lub nauki do potrzeb osoby z niepełnosprawnością — o ile nie stanowi to nieproporcjonalnego obciążenia. Może obejmować elastyczne godziny, pracę zdalną, pisemne instrukcje czy spokojne miejsce pracy. 
_____________

ratyfikacja  
Oficjalne zatwierdzenie przez państwo umowy lub konwencji międzynarodowej, co nadaje jej moc prawną w danym kraju. Polska ratyfikowała Konwencję ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych w 2012 roku. 
_____________

rektor  
Najwyższa władza uczelni wyższej. Siedziba administracji centralnej uczelni to rektorat. 
_____________

rekrutacja  
Proces poszukiwania i wyboru kandydatów na dane stanowisko pracy. Obejmuje zazwyczaj: analizę CV, rozmowę kwalifikacyjną i podjęcie decyzji o zatrudnieniu. 
_____________

renta  
Świadczenie pieniężne z ZUS dla osób, które ze względu na stan zdrowia nie mogą pracować zarobkowo lub pracują w ograniczonym zakresie. 
_____________

Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO)  
Niezależny organ państwowy stojący na straży praw i wolności obywatelskich. Każdy obywatel może złożyć wniosek do RPO, jeśli uważa, że jego prawa zostały naruszone przez organy władzy publicznej. 
_____________

Rzecznik Praw Pacjenta  
Instytucja chroniąca prawa pacjentów w Polsce. W szpitalach psychiatrycznych działają Rzecznicy Praw Pacjenta Szpitali Psychiatrycznych, do których można się zwrócić w przypadku naruszenia praw.  

samoregulacja  
Umiejętność zarządzania poziomem własnych emocji i wyciszania ich. Może być aktywna (ćwiczenia oddechowe, ruch, stimy) lub pasywna (unikanie, odwracanie uwagi). W kontekście spektrum autyzmu — kluczowa umiejętność, którą każda osoba wypracowuje indywidualnie. 
_____________

samoświadomość  
Zdolność do rozpoznawania własnych emocji, potrzeb, reakcji i motywacji. Pomaga lepiej rozumieć siebie, komunikować swoje granice i dbać o własny dobrostan. 
_____________

sekcja zwłok  
Medyczne badanie pośmiertne mające na celu ustalenie przyczyny śmierci. Pacjent ma prawo wyrazić pisemny sprzeciw wobec sekcji za życia. 
_____________

serwer  
Komputer stale podłączony do internetu, przechowujący pliki strony internetowej i udostępniający je użytkownikom. Wynajmuje się go od firmy hostingowej. 
_____________

shutdown  
Stan silnego wycofania społecznego i unikania bodźców będący reakcją układu nerwowego na przeciążenie. Może obejmować trudności z mówieniem lub odpowiadaniem (mutyzm). Podobnie jak meltdown — nie jest wyborem, lecz reakcją biologiczną. 
_____________

służebność osobista  
Prawna forma dożywotniego prawa do używania cudzego mieszkania lub jego części. Trwa do śmierci osoby uprawnionej. Wymaga potwierdzenia u notariusza. 
_____________

SODiR (System Obsługi Dofinansowań i Rehabilitacji)  
System obsługiwany przez PFRON, przez który pracodawcy mogą wnioskować o dofinansowanie wynagrodzenia pracownika z orzeczeniem o niepełnosprawności. 
_____________

SOR (Szpitalny Oddział Ratunkowy)  
Oddział szpitalny przyjmujący pacjentów w stanach nagłych zagrażających życiu lub zdrowiu — bez skierowania i niezależnie od posiadanego ubezpieczenia. 
_____________

spektrum autyzmu  
Zróżnicowany obraz neurorozwojowy obejmujący szeroki zakres doświadczeń, mocnych stron i wyzwań. Nie istnieje jeden "typ" osoby autystycznej — każda jest inna. W projekcie Otwarte Ścieżki używamy sformułowań: *osoba w spektrum autyzmu*, *osoba autystyczna* lub *osoba w spektrum*. 
_____________

staż  
Forma zdobywania doświadczenia zawodowego pod opieką mentora, bez nawiązywania pełnego stosunku pracy. Czas trwania i wynagrodzenie zależą od oferty pracodawcy. 
_____________

stimy (stereotypie ruchowe)  
Powtarzające się ruchy lub zachowania (np. kołysanie, machanie rękami, stukanie) pełniące funkcję regulacyjną — pomagają radzić sobie z nadmiarem bodźców lub silnymi emocjami. Są naturalną częścią funkcjonowania wielu osób autystycznych. 
_____________

stypendium dla osób z niepełnosprawnościami  
Świadczenie finansowe przyznawane studentom posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności. Wypłacane przez uczelnię na podstawie złożonego wniosku. 
_____________

superwizja  
Nadzór bardziej doświadczonego specjalisty nad pracą terapeuty — obowiązkowy element kształcenia psychoterapeutów. Terapeuta w trakcie superwizji to znak dobrej jakości.  

TBS (Towarzystwo Budownictwa Społecznego)  
Instytucja zarządzająca mieszkaniami na wynajem z opłatą partycypacyjną — jednorazową wpłatą do 30% wartości mieszkania przy podpisaniu umowy, w zamian za niższy czynsz. Właścicielem mieszkania pozostaje TBS. 
_____________

teleporada  
Wizyta lekarska odbywająca się przez telefon lub wideorozmowę, bez konieczności wychodzenia z domu. Możliwa w większości przychodni POZ. 
_____________

triaż  
Wstępna rozmowa w Centrum Zdrowia Psychicznego, podczas której psycholog lub psychiatra ocenia potrzeby pacjenta i proponuje odpowiednią formę pomocy — wizytę, terapię lub leczenie. 
_____________

TSH  
Hormon produkowany przez przysadkę mózgową, kontrolujący pracę tarczycy. Badany w morfologii rozszerzonej lub jako oddzielne badanie. Nieprawidłowy poziom może wskazywać na niedoczynność lub nadczynność tarczycy. 
_____________

TSR (terapia skoncentrowana na rozwiązaniach)  
Krótkoterminowy nurt psychoterapii skupiony na konkretnych celach i zasobach pacjenta, a nie na analizie problemów. Stosowany m.in. przy trudnościach praktycznych, stresie i zmianie nawyków.  

ubezpieczenie zdrowotne 
Uprawnienie do bezpłatnej opieki medycznej w ramach NFZ. Może wynikać z zatrudnienia, nauki, rejestracji w urzędzie pracy lub pobierania renty. Brak ubezpieczenia nie wyklucza pomocy na SOR w stanach zagrożenia życia. 
_____________

ubezwłasnowolnienie  
Prawna procedura ograniczenia zdolności do samodzielnego podejmowania decyzji — może być całkowite lub częściowe. O ubezwłasnowolnienie wnioskuje się do sądu okręgowego. W Polsce trwają prace nad zastąpieniem tej instytucji systemem wspieranego podejmowania decyzji. 
_____________

UOKiK (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów)  
Instytucja chroniąca prawa konsumentów i dbająca o uczciwość rynkową. Prowadzi rejestr klauzul niedozwolonych i karze firmy za nieuczciwe praktyki. Warto sprawdzić tutaj historię firmy pożyczkowej przed zaciągnięciem zobowiązania. 
_____________

urlop wypoczynkowy  
Płatny czas wolny od pracy przysługujący pracownikom zatrudnionym na umowę o pracę. Wymiar urlopu zależy od stażu pracy i określa go Kodeks Pracy. Osoby z orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności mają prawo do 10 dodatkowych dni. 
_____________

umowa najmu  
Umowa, w której właściciel (wynajmujący) oddaje najemcy lokal do używania w zamian za czynsz. Powinna zawierać dane stron, opis lokalu, wysokość czynszu, zasady kaucji i warunki wypowiedzenia. 
_____________

umowa o pracę  
Podstawowa umowa regulująca stosunek pracy. Daje pracownikowi pełną ochronę Kodeksu Pracy: płatny urlop, L4, ochronę przed zwolnieniem i inne prawa. 
_____________

umowa o dzieło  
Umowa dotycząca wykonania konkretnego rezultatu (dzieła). Nie odprowadza się z niej składek ZUS, więc nie zapewnia ubezpieczenia społecznego ani zdrowotnego. Nie wlicza się do stażu pracy. 
_____________

umowa zlecenie  
Umowa dotycząca wykonania określonych czynności. Uczniom i studentom do 26. roku życia nie dolicza się do niej składek ZUS. Nie zapewnia płatnego urlopu ani L4.  

witamina B12 
Witamina niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i tworzenia czerwonych krwinek. Jej niedobór może powodować zmęczenie, problemy z pamięcią i koncentracją oraz depresję. 
_____________

witamina D  
Witamina syntetyzowana w skórze pod wpływem słońca. Jej niedobór jest powszechny w Polsce i może wywoływać zmęczenie, obniżony nastrój i osłabienie układu odpornościowego. 
_____________

wypalenie autystyczne  
zobacz: autistic burnout
_____________

wypalenie zawodowe  
Stan chronicznego wyczerpania emocjonalnego, fizycznego i psychicznego będący skutkiem długotrwałego stresu w pracy. Objawia się wyczerpaniem, obojętnością (depersonalizacja) i obniżonym poczuciem sensu pracy. Zaliczony przez WHO w 2019 roku do listy problemów zdrowotnych. 
_____________

wynajmujący  
Właściciel mieszkania lub lokalu, który oddaje go do używania najemcy na podstawie umowy najmu.