Wniosek

Aby wnioskować o rentę, należy skompletować odpowiednie dokumenty, w zależności od rodzaju renty i złożyć je do ZUS osobiście, drogą pocztową lub przez elektroniczny portal ZUS. Najważniejsze dokumenty to: 

• wniosek;
• zaświadczenie o stanie zdrowia;
• dokumentacja medyczna;
• dokumentacja stażowa – informacja o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia.

Komisja lekarska ZUS  

Po rozpatrzeniu wniosku wyznaczane jest miejsce i termin komisji lekarskiej. Najczęściej jest to oddział ZUS przypisany do miejsca zamieszkania. Od 1 stycznia 2025 r. decyzję o przyznaniu renty podejmuje lekarz orzecznik na podstawie dokumentacji medycznej i stanu pacjenta. Dodatkowymi orzecznikami mogą być pielęgniarki – przy ocenie niezdolności do samodzielnej egzystencji) oraz fizjoterapeuci – w sprawach dotyczących rehabilitacji leczniczej. 

Odwołanie

Wnioskodawca może się bezpłatnie odwołać w ciągu 14 dni od otrzymania orzeczenia od ZUS:

• w placówce ZUS, 
• drogą pocztową, 
• elektronicznie – za pośrednictwem platformy ZUS.

ZUS wyznacza wtedy kolejny termin komisji lekarskiej. Jeśli komisja podtrzyma poprzednią decyzję, wnioskodawca może się odwołać w ciągu miesiąca do  Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Pozew składa się za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję. 

Więcej informacji dotyczących rodzajów rent oraz świadczeń można znaleźć w Informatorze dla osób z niepełnosprawnością , ​ który w 2025 roku wydał ZUS i PFRON.  

Orzeczenie

Orzeczenie o niepełnosprawności to dokument, który na podstawie przepisów prawa polskiego formalnie potwierdza, że jesteś osobą niepełnosprawną. Na podstawie tego dokumentu możesz starać się o różne świadczenia, ulgi i uprawnienia, które przysługują osobie niepełnosprawnej na podstawie innych przepisów. Do 16. roku życia otrzymuje się orzeczenie o niepełnosprawności, a osoby starsze uzyskują orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

W dokumencie określony jest stopień niepełnosprawności. Można otrzymać jeden z trzech stopni:

• lekki, 
• umiarkowany, 
• znaczny.

Każde schorzenie ma przypisany kod w ramach różnych grup schorzeń. Według obecnych kryteriów spektrum autyzmu zalicza się do całościowych zaburzeń rozwojowych i posiada kod 12-C, a schorzenia związane ze zdrowiem psychicznym mają kod 02-P. Jedno orzeczenie może posiadać maksymalnie 3 kody.

Wniosek o orzeczenie o niepełnosprawności 

Aby złożyć wniosek o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, należy wypełnić dokumenty według wzorów, które obowiązują w danym zespole ds. orzekania. Wniosek składa się bezpłatnie w Powiatowym Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności, który przypisany jest do miejsca zameldowania wnioskodawcy. Jeśli przebywasz powyżej 2 miesięcy w innej miejscowości niż miejsce zameldowania (na przykład na studiach), możesz złożyć oświadczenie o miejscu zamieszkania i złożyć wniosek w miejscu, w którym mieszkasz. Jeśli masz już ważne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wniosek o kolejne orzeczenie złóż co najmniej 30 dni przed końcem daty ważności tego orzeczenia. 

Oprócz wniosku najczęściej trzeba dołączyć:

• zaświadczenie o stanie zdrowia od lekarza rodzinnego lub specjalisty, u którego się leczysz. Jest ono ważne 3 miesiące od daty wystawienia — możesz dołączyć zaświadczenia od kilku specjalistów, jeśli jest ich więcej. Bardzo ważne jest, żeby do zaświadczenia była dołączona dokumentacja lekarska, która potwierdza zawarte w nim informacje;
• historię choroby od czasu ostatniej komisji — w Poznaniu jest ona skanowana na miejscu, gdy składasz wniosek. Nie wszystko jednak podlega skanowaniu, np.
• zaświadczenia od prywatnych terapeutów czy wcześniejsze wyniki badań;
• informację zawodowo-socjalną (np. w Poznaniu) — dokument wypełniany przez pracownika socjalnego lub samodzielnie, opisujący sytuację życiową i zawodową;
• oświadczenie o miejscu zamieszkania (jeśli jest inne niż podane we wniosku);
• inne dokumenty, jeśli jest taka potrzeba.

Bardzo ważne jest, żeby pamiętać o wszystkich podpisach. Nawet, jeśli wniosek pomaga wypełniać inna osoba, zawsze musi się podpisać osoba, dla której ma być wydane orzeczenie. Na zaświadczeniu lekarskim oprócz podpisu lekarza musi być też jego imienna pieczątka i pieczątka poradni. Bez tego zaświadczenie nie będzie ważne. 

Jeśli składa się wniosek osobiście, będzie można od razu sprawdzić, czy został złożony poprawnie i nie ma błędów formalnych. Każde uzupełnianie braków wydłuża czas oczekiwania na posiedzenie zespołu. Wniosek można złożyć osobiście, przez inną osobę lub pocztą. W Poznaniu można zarezerwować wizytę w celu złożenia wniosku ​– link:  REZERWACJA WIZYTY . 

Uwaga: Jeśli pomiędzy złożeniem dokumentów a terminem posiedzenia zespołu pojawią się dodatkowe dokumenty do złożenia, można je donieść do dnia przed terminem. W ten sposób lekarz może się jeszcze z nimi zapoznać. Przedłużenie terminu postępowania nie wpływa na ważność wydanego orzeczenia. 

Komisja orzekająca 

Gdy złożysz wniosek, zespół orzekający poinformuje Cię listownie o miejscu i terminie rozpatrzenia wniosku najpóźniej 7 dni przed posiedzeniem. W większości przypadków na posiedzenie trzeba się stawić osobiście. Musisz mieć ze sobą dokument potwierdzający Twoją tożsamość (np. dowód osobisty lub paszport). 

W zespole orzekającym jest co najmniej dwóch specjalistów, a jednym z nich jest lekarz. Drugim członkiem składu orzekającego może być pedagog, psycholog, pracownik socjalny, doradca zawodowy albo inny lekarz. Najpierw jesteś wzywany do lekarza, a potem do drugiego specjalisty. Członkowie zespołu orzekającego zadają pytania o funkcjonowanie, problemy w życiu codziennym czy umiejętność samoobsługi. 

Jeśli dokumentacja medyczna jest niespójna, osoba wnioskująca może dostać skierowanie na dodatkowe badania specjalistyczne w siedzibie wojewódzkiego zespołu orzekania o niepełnosprawności. 

Decyzja o stopniu niepełnosprawności jest wysyłana pocztą. W niektórych przypadkach istnieje możliwość odbioru osobistego w siedzibie zespołu.

Odwołanie od decyzji

Od decyzji możesz się odwołać do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w ciągu 14 dni od doręczenia orzeczenia. 

Odwołanie składa się w siedzibie powiatowego zespołu orzekania, który wydał decyzję. Ten zespół może jeszcze w ciągu 7 dni zmienić swoją decyzję. Decyzja, od której się odwołujesz, nie ma jeszcze mocy prawnej. Urząd przysyła informację o nowym terminie i miejscu posiedzenia zespołu orzekającego. Przebieg tego spotkania wygląda podobnie jak w powiatowym zespole orzekającym, a orzeczenie też jest zazwyczaj wysyłane pocztą. 

Od orzeczenia, które wydał Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, możesz się odwołać do Rejonowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Odwołanie należy złożyć do wojewódzkiego zespołu, który wydał decyzję, w ciągu 30 dni od daty doręczenia tego orzeczenia.